NightPanoramic.jpg

Τα καλά εκπαιδευτικά προγράμματα περιέχουν έξι βασικές αρχές

Οι 6 Αρχές

  1. Καλύτερη «ατμόσφαιρα» μάθησης
  2. Μια μορφή παρουσίασης χαλαρωτική, διασκεδαστική, ποικιλόμορφη, γρήγορη, ενδιαφέρουσα που να απευθύνεται σε όλες τις αισθήσεις
  3. Δημιουργική και κριτική σκέψη για υποβοήθηση της «εσωτερικής επεξεργασίας»
  4. «Ενεργοποιήσεις» για επαφή με το υλικό μέσα από παιχνίδια, σάτιρες, θεατρικά έργα και άφθονες ευκαιρίες για πρακτική εξάσκηση
  5. Μεταφορά σε εφαρμογές και διασυνδέσεις στην πραγματική ζωή
  6. Τακτικές επαναλήψεις και αξιολογήσεις

Αν οι έξι αυτές αρχές οργανωθούν σωστά από ένα δάσκαλο που υποβοηθά τους μαθητές του να συμμετέχουν (αντί να κάνει διάλεξη) και ο ίδιος ενεργεί ως διευκολυντής που ενορχηστρώνει τις έξι αυτές αρχές, τότε τα αποτελέσματα μάθησης θα είναι εκπληκτικά!

Ο Κρισιμότερος Παράγοντας

Πολλά παραδοσιακά σχολικά συστήματα αγνοούν την «ατμόσφαιρα μάθησης». Και όμως, η κατάλληλη «ατμόσφαιρα» μάθησης είναι ο κρισιμότερος παράγοντας. Για να μπορέσει να υπάρξει πραγματική μάθηση, η πόρτα της μάθησης πρέπει να είναι ανοιχτή – και αυτή η πόρτα είναι η συναισθηματική, όπως έχουμε ήδη αναλύσει σε προηγούμενα άρθρα. Η κατάλληλη «ατμόσφαιρα μάθησης θερμαίνει τα συναισθήματα.

Οι καλοί δάσκαλοι δημιουργούν ένα περιβάλλον που να διευκολύνει τη μάθηση:

Λουλούδια

Φρέσκα λουλούδια προσφέρουν χρώματα και αρώματα.

Αφίσες

Χρωματιστές αφίσες στους τοίχους που τονίζουν τα κύρια σημεία του μαθήματος με εικόνες και λέξεις.

Το μεγαλύτερο μέρος της μάθησης είναι υποσυνείδητο και οι μαθητές απορροφούν το περιεχόμενο του μαθήματος χωρίς να το σκέφτονται συνειδητά. Οι προβολές διαφανειών, τα σλάιντ και τα διαγράμματα είναι καλά αλλά οι αφίσες είναι πολύ καλύτερες και πρέπει να βρίσκονται σας τοίχους πριν ακόμη αρχίσει η διδασκαλία. Είναι περιφερειακά ερεθίσματα. Η συνεχής παρουσία τους χαράζει το περιεχόμενο στη μνήμη, ακόμη και όταν δεν τα αντιλαμβανόμαστε συνειδητά. Τα αποτελεσματικά πόστερ προκαλούν έντονη εντύπωση στη μακροπρόθεσμη μνήμη. Δημιουργούν έντονες μνημονικές εικόνες σας οποίες μπορούμε να καλέσουμε όταν χρειάζονται αν και δεν τα μάθαμε ποτέ συνειδητά. Η ψυχολογία των χρωμάτων είναι επίσης σημαντική.

Μουσική

Η μουσική δημιουργεί κατάλληλη ψυχική διάθεση από τη στιγμή που θα μπουν οι μαθητές στην τάξη.

Μπαλόνια

Μπαλόνια ή άλλες κινητές κατασκευές μπορούν να δημιουργήσουν ατμόσφαιρα γιορτής. Η συνολική ατμόσφαιρα πρέπει να είναι θετική, να καλωσορίζει τα παιδιά και να μην είναι καθόλου απειλητική – και αυτό ισχύει παντού, από την προσχολική αγωγή μέχρι σεμινάρια που διδάσκουν κομπιούτερ.

Δράση

Το επόμενο βήμα είναι η δραστηριότητα, οι μαθητές να ενθαρρύνονται σε δράση. Το πολύχρωμο περιβάλλον, οι αφίσες ή κάποιες κινητές κατασκευές θα έχουν ήδη αρχίσει να ενεργοποιούν όσους είναι κυρίως οπτικοί τύποι, η μουσική θα έχει επηρεάσει όσους είναι κυρίως ακουστικοί τύποι και η αρχική δραστηριότητα θα κάνει τους κιναισθητικούς να αισθανθούν άνετα. Ο συνδυασμός και των τριών θα ενεργοποιήσει και τα τρία επίπεδα του εγκεφάλου: της σκέψης, των συναισθημάτων και της δράσης. Η άμεση δραστηριότητα επιβάλλεται γιατί οι κινήσεις προκαλούν αυξημένη ροή οξυγόνου προς τον εγκέφαλο. Ορισμένες ασκήσεις με μουσική κατά διαστήματα (απλές «ζογκλερικές» ασκήσεις και κινήσεις αριστερού χεριού προς δεξιό πόδι ή δεξιού χεριού προς αριστερό πόδι) προκαλούν άμεση επικοινωνία ανάμεσα στο «δεξιό» και τον «αριστερό» εγκέφαλο.

Κλίμα Χαράς

Πρέπει να δημιουργείται κλίμα χαράς σε κάθε τάξη. Η ποικιλία, η έκπληξη, η φαντασία και η πρόκληση είναι ουσιαστικοί παράγοντες για τη δημιουργία αυτού του κλίματος. Σπάνια θα πρέπει να υπάρχει απόλυτη σιωπή στην τάξη. Η επαφή και η επικοινωνία είναι τα ζωτικά συστατικά μιας χαρούμενης ατμόσφαιρας. Οι ανακαλύψεις, η εκμάθηση νέων πραγμάτων, η ίδια η χαρά της επιτυχίας απαιτούν έκφραση. Αν αυτό το «κλίμα χαράς» σε τυλίξει από την πρώτη στιγμή που θα μπείς σε μια καλά διαμορφωμένη αίθουσα σεμιναρίων ή σχολική αίθουσα, να είσαι σίγουρος ότι έχει επιτευχθεί το πρώτο βήμα για να δημιουργηθεί η σωστή διάθεση η οποία θα φέρει πιο αποτελεσματική μάθηση.

Χαρακτηριστικά Παρουσίασης 1

Όλες οι καλές παρουσιάσεις πρέπει να είναι μαθητοκεντρικές και να συνδέονται με τους στόχους των μαθητών και τις υπάρχουσες γνώσεις. «Όσο περισσότερο συνδέεις, τόσο περισσότερο μαθαίνεις».

Όλη η παρουσίαση πρέπει να είναι θετική. Ο διευκολυντής δεν πρέπει ποτέ να δώσει την εντύπωση ότι η συνεδρία είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από διασκέδαση (για παράδειγμα δεν χρειάζονται ανακοινώσεις του τύπου: «λοιπόν το διάλειμμα τελείωσε, ας πιάσουμε τώρα πάλι δουλειά»).

Το σημαντικότερο μέρος της μάθησης είναι υποσυνείδητο. Οι καλοί δάσκαλοι απομακρύνουν τα εμπόδια της μάθησης κάνοντας τις παρουσιάσεις τους λογικές, ηθικές, απολαυστικές και απαλλαγμένες από στρες.

Να δίνεται πρώτα η «συνολική εικόνα», δηλαδή μια γενική επισκόπηση που να δείχνει τη συνολική εικόνα ενός παζλ, ώστε τα επιμέρους κομμάτια να μπορούν στη συνέχεια να μπουν πιο εύκολα στη στη θέση τους.

Χαρακτηριστικά Παρουσίασης 2

Κάθε καλή παρουσίαση πρέπει να απευθύνεται σε όλα τα στιλ μάθησης. Το πιο παραμελημένο στιλ μάθησης σε όλα σχεδόν τα σχολικά συστήματα είναι το κιναισθητικό – της κίνησης. Ακόμη και αν οι μαθητές είναι οπτικοί τύποι, όλοι αφομοιώνουν καλύτερα τις πληροφορίες όταν δρουν πάνω σε αυτές.

Όλοι οι καλοί «δάσκαλοι» έχουν βγει έξω από τον κύκλο μιας τυπικής διάλεξης. Ενεργοποιούν, διευκολύνουν, εξασκούν, παρακινούν, ενορχηστρώνουν.

Ενορχηστρώνουν κυρίως τη «μη συνειδητή επεξεργασία», το περιβάλλον της αίθουσας, τις αφίσες, τη γλώσσα του σώματος, τον τόνο της ομιλίας και τη θετική και ευχάριστη στάση.

Ενορχηστρώνουν επίσης πολλές «αλλαγές κατάστασης», ώστε οι μαθητές να περνούν από το τραγούδι στη δράση, στην ομιλία, στη θέαση, στην ομοιοκαταληξία, στη νοητική χαρτογράφηση, στις ομαδικές συζητήσεις (αυτό ενισχύει την αποτύπωση των πληροφοριών στη μνήμη για όλα τα στιλ μάθησης και μοιράζει το μάθημα σε τμήματα για πιο εύκολη μάθηση). Σε οποιαδήποτε παρουσίαση, οι μαθητές θυμούνται πιο εύκολα τις πληροφορίες στην αρχή, στο τέλος και σε όποια παραδείγματα ξεχώρισαν και τους κέντρισαν τη φαντασία. Οι τακτικές «αλλαγές κατάστασης» μας επιτρέπουν να έχουμε πολλά σημεία αρχής και τέλους και πολλά γραφικά παραδείγματα.

Παιχνίδια Σκέψης

Το να μαθαίνουμε πώς να σκεφτόμαστε και πώς μαθαίνουμε είναι ένα κύριο μέρος όλων των εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Οι καλοί διευκολυντές χρησιμοποιούν «παιχνίδια σκέψης» και «νοητικά παιχνίδια» σαν μέρος της σύνθεσης των πληροφοριών, ενώ ταυτόχρονα παρέχουν «αλλαγές κατάστασης».

Προσωπικός Καθορισμός Στόχων

Οι καλοί διευκολυντές ενθαρρύνουν τον προσωπικό καθορισμό στόχων. Οι μαθητές πρέπει να ενθαρρύνονται να καθορίζουν μόνοι τους στόχους τους και να προγραμματίζουν οι ίδιοι το μέλλον τους.

Αν το καθορίσουν οι ίδιοι τότε αυτό είναι μια μορφή δέσμευσης ότι θα το κάνουν, θα γνωρίζουν που πηγαίνουν, γιατί να πάνε εκεί και θα είναι εστιασμένοι κατά τη διάρκεια του ταξιδιού. Η εμπειρία έχει διδάξει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θα πετύχουν με το παραπάνω τους προσωπικούς στόχους που έχουν καθορίσει οι ίδιοι. Συχνά οι μαθητές έχουν «κρυφές ατζέντες» και δεν δέχονται πάντα την ατζέντα του δασκάλου. Έχουν διαφορετικούς στόχους. Το κλειδί είναι να κάνουμε τη μάθηση ένα συνεταιρισμό, όπου ο δάσκαλος προετοιμάζει μια ποικιλία από πιθανά θέματα και μαθήματα και οι μαθητές καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τι θέλουν να πάρουν από την όλη διαδικασία.

Γκρέμισμα Φραγμών Μάθησης

Οι καλοί διευκολυντές γκρεμίζουν τους φραγμούς της μάθησης. Υπάρχουν τρεις κύριοι φραγμοί στη μάθηση:

  1. Ο κριτικός-λογικός φραγμός, ότι το σχολείο είναι δύσκολο, επομένως «πώς μπορεί η μάθηση να είναι διασκεδαστική και εύκολη;»
  2. Ο κριτικός-ηθικός φραγμός, ότι το διάβασμα είναι σκληρή δουλειά, επομένως «καλά θα κάνω να κρατάω το κεφάλι μου κάτω και να μελετώ σκληρά» και
  3. Ο διαισθητικός-συναισθηματικός φραγμός, ότι «επειδή είμαι κουτός, δεν θα μπορέσω ποτέ να μάθω κάτι τέτοιο».

Αν ο δάσκαλος καταλάβει το χαρακτήρα του μαθητή τότε θα μπορέσει να επικοινωνήσει καλύτερα μαζί του. Πρέπει να μπει στον κόσμο του και να κάμψει την αντίσταση του γρήγορα και ομαλά.

Σωστό Εγκεφαλικό Μήκος Κύματος

Οι καλοί διευκολυντές βοηθούν τον μαθητή να έρθει στο σωστό εγκεφαλικό μήκος κύματος.

Για να μάθουμε πιο γρήγορα ο εγκέφαλος πρέπει να επιβραδυνθεί στην κατάσταση άλφα κυμάτων – στην κατάσταση εκείνη στην οποία ο ρυθμός της καρδιάς, ο ρυθμός της αναπνοής και τα εγκεφαλικά κύματα συγχρονίζονται ομαλά και το σώμα είναι χαλαρωμένο, ενώ ο νους σε μια κατάσταση παθητικής προσοχής και πανέτοιμος να λάβει και να συλλάβει καινούργιες πληροφορίες.

Διάφορα μουσικά κομμάτια μπορεί να είναι πολύ βοηθητικά σε αυτό πχ οι «τέσσερεις εποχές» του Βιβάλντι και η «μουσική του νερού» του Χαίντελ.

 

Η αποθήκευση των πληροφοριών αποτελεί μικρό μόνο μέρος της διαδικασίας της μάθησης. Πρέπει επίσης να ανακαλούμε τις πληροφορίες. Έτσι το επόμενο βήμα είναι η «ενεργοποίηση». Εδώ μπορούν να χρησιμοποιηθούν παιχνίδια, σάτιρες, συζητήσεις και θεατρικά έργα για να «ενεργοποιηθούν» οι τράπεζες μνήμης και να ενισχυθούν οι εγκεφαλικές διαδρομές της μάθησης. Στο μικροσκοπικό ευρωπαϊκό κράτος του Λιχτενστάιν ένας εκπαιδευτής έχει δημιουργήσει πάνω από 240 παιχνίδια με τα οποία μπορεί κανείς να μάθει σχεδόν τα πάντα, από νομοθεσία περί ευρεσιτεχνιών μέχρι λογιστική, γεωγραφία, ιστορία και φυσική.

Όλες οι πιο πάνω δραστηριότητες «ενεργοποίησης» δε σημαίνουν απαραιτήτως περισσότερη δουλειά για το δάσκαλο. Το αντίθετο, μάλιστα. Οι μαθητές αρέσκονται να οργανώνουν μόνοι τους τα θεατρικά τους έργα, τις παρουσιάσεις, τις συζητήσεις και τα παιχνίδια τους. Έτσι δίνεται η ευκαιρία να βεβαιωθούμε μέσα από τους τρόπους αυτούς «ενεργοποίησης» ότι οι πληροφορίες έχουν αποθηκευτεί.

Πρακτική Εφαρμογή

Η πραγματική δοκιμασία της μάθησης δεν είναι τα γραπτά διαγωνίσματα αλλά οι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Το κλειδί είναι να χρησιμοποιούμε τη μάθηση και να την εφαρμόζουμε σε συγκεκριμένες καταστάσεις, κατά προτίμηση καταστάσεις της πραγματικής ζωής.

  • Το πραγματικό τεστ των μαθημάτων γαλλικής είναι το πόσο καλά μπορείς να μιλήσεις γαλλικά.
  • Το πραγματικό τεστ ενός μαθήματος πωλήσεων είναι το πόσο καλά μπορείς να πουλήσεις.
  • Μαθαίνεις να παίζεις πιάνο παίζοντας πιάνο, μαθαίνεις να δακτυλογραφείς δακτυλογραφώντας, μαθαίνεις να κάνεις ποδήλατο κάνοντας ποδήλατο, μαθαίνεις να μιλάς σε κόσμο μιλώντας σε κόσμο.

Έτσι οι καλύτεροι δάσκαλοι και διοργανωτές σεμιναρίων προγραμματίζουν πολλές συνεδρίες δράσης για να στηρίξουν τη θεωρία, ώστε οι μαθητές να μπορούν να χρησιμοποιήσουν και να εφαρμόσουν σωστά ότι έχουν διδαχτεί. Οι μαθητές να μετατραπούν σε δασκάλους. Ας δουλεύουν σε ζευγάρια ή ομάδες, όπου ένας μεγαλύτερος ή πιο προχωρημένος μαθητής βοηθά έναν άλλο, με αποτέλεσμα να ωφελούνται και οι δύο.

Νοητική Χαρτογράφηση

 

Να ενθαρρύνεται η νοητική χαρτογράφηση.

Είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να κάνουμε επανάληψη και να κρατήσουμε σημειώσεις.

Είναι πραγματικά αυτό που λέει το όνομα της, ένας χάρτης που καταγράφει τα κύρια σημεία με τον ίδιο τρόπο που καταχωρεί τις πληροφορίες ο εγκέφαλος - όπως τα κλαδιά ενός δένδρου (και είναι επίσης ένα πολύ βοηθητικό βασικό εργαλείο για την επόμενη διαδικασία, τη διαδικασία των τακτικών επαναλήψεων).

 

Επαναλήψεις

Ακόμα και εκείνοι που μαθαίνουν εύκολα δεν έχουν συχνά επίγνωση αν «ξέρουν αυτά που ξέρουν». Ένας τρόπος είναι να γίνει επανάληψη η οποία να καλύπτει όλα τα σημεία που εξετάστηκαν. Ένας καλός τρόπος επανάληψης είναι να ξαναδείτε (για 5 λεπτά είναι αρκετά) τους νοητικούς σας χάρτες ή τις υπογραμμισμένες σημειώσεις (ή και τα δύο) που φτιάξατε κατά τη διάρκεια του μαθήματος ή αμέσως μετά από αυτό:

  • Πριν πάτε για ύπνο τη μέρα τη μέρα του μαθήματος
  • Το επόμενο πρωί
  • Μια εβδομάδα αργότερα
  • Ένα μήνα αργότερα και
  • Λίγο πριν χρειαστεί να τα χρησιμοποιήσετε, ή πριν από ένα διαγώνισμα.

Αξιολόγηση

Μετά έρχεται ένα από τα κυριότερα βήματα: η αυτο-αξιολόγηση. Εδώ ο μαθητής «σκάβει μέσα του» για να ανακαλύψει τα πολύτιμα πετράδια της μέρας.Η αυτό-αξιολόγηση είναι ένα εργαλείο για ανώτερη σκέψη, στοχασμό, ανάλυση, σύνθεση και μετά κρίση. Και πάνω απ’ όλα είναι ένα πολύ σημαντικό εργαλείο για να παίρνει ανάδραση για το που ακριβώς βρίσκεται, τι έχει καταφέρει.

Και η αξιολόγηση από τους συναδέλφους ή τους καθηγητές είναι επίσης σημαντικά βήματα για την ολοκλήρωση ενός μαθήματος, όμως, το σημαντικότερο είναι η αυτό-αξιολόγηση.

Και μην ξεχνάτε ότι η κάθε νίκη πρέπει πάντα να γιορτάζεται – όπως θα γιόρταζε μια νίκη του ένας αθλητής. Η προσπάθεια όλης της τάξης πρέπει πάντα να επαινείται και όποτε είναι δυνατόν ο έπαινος να μετατρέπεται σε μια ανακεφαλαίωση των κύριων σημείων.